महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षण क्षेत्रात एक अत्यंत गंभीर आणि दुर्दैवी बाब समोर आली आहे. २००५ सालापासून राज्यात संगीत आणि चित्रकला शिक्षकांची भरतीच झालेली नाही. विशेष म्हणजे ‘पवित्र पोर्टल’च्या माध्यमातून सुरु असलेल्या नवीन शिक्षक भरती प्रक्रियेतही ही दोन्ही पदे पूर्णपणे वगळण्यात आली आहेत. यामुळे राज्यातील लाखो विद्यार्थ्यांचे सृजनशीलतेचे शिक्षण अधांतरीत झाले असून, राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाची सरळसरळ पायमल्ली झाली आहे.
दोन दशकांपासून उपेक्षा, उमेदवार वाट बघत थांबले
संगीत व कला विषयासाठी बीए, बीपीए, एमए (म्युझिक/फाइन आर्ट्स) सारख्या उच्च शैक्षणिक पात्रता मिळवलेले उमेदवार शासनाच्या भरतीच्या आशेवर थांबले आहेत. मात्र शिक्षण विभागाने याविषयी कोणताही स्पष्ट आणि सकारात्मक निर्णय घेतलेला नाही. काही शाळांमध्ये स्वयंस्फूर्तीने किंवा कंत्राटी पद्धतीने या विषयांचे अध्यापन केले जाते, पण त्याचा दर्जा आणि सातत्य हे अत्यंत मर्यादित आहे.
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 चा अपमान
एनईपी 2020 नुसार विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी संगीत, नाट्य, हस्तकला, चित्रकला यांसारख्या सृजनात्मक विषयांना विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. मात्र याच धोरणाची अंमलबजावणी करताना आवश्यक त्या शिक्षकांचीच भरती केली जात नाही, ही मोठी विसंगती आहे. अनेक शिक्षण तज्ज्ञ आणि शिक्षक संघटनांनी यावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे.
शिक्षक संघटनांचे सातत्यपूर्ण निवेदने पण शासन गप्प!
महाराष्ट्र राज्य मुख्याध्यापक महामंडळ, शिक्षण संस्था महामंडळ आणि इतर विविध शिक्षक संघटनांनी शिक्षण मंत्री, शिक्षण आयुक्त, मुख्यमंत्र्यांपर्यंत निवेदने पोहोचवली आहेत. सामाजिक माध्यमांवरूनही उमेदवारांनी आवाज उठवला आहे. पण अद्याप शासनाने या पदांकडे गांभीर्याने लक्ष दिलं नाही, ही स्थिती शिक्षण क्षेत्रासाठी अत्यंत धोकादायक आहे.
इंग्रजी शाळा सर्व सुविधा देताहेत, मग मराठी शाळा का दुर्लक्षित?
इंग्रजी माध्यमांच्या खासगी शाळांमध्ये अनुदान नसतानाही संगीत, कला, क्रीडा या सर्व विषयांचं दर्जेदार शिक्षण दिलं जातं. त्यामुळे विद्यार्थ्यांचा कल हळूहळू या शाळांकडे वळत आहे. मराठी माध्यमांच्या शाळांमध्ये मात्र मूलभूत शिक्षकही नसल्याने सृजनात्मकतेला खतपाणी मिळत नाही.
पवित्र पोर्टलवरून पदे वगळण्यामागे नक्की हेतू काय?
२०१९ व २०२४ मधील शिक्षक भरतीच्या फेजमध्ये कला व संगीत शिक्षकांची पदे वगळण्यात आली, आणि आता २०२५ च्या तिसऱ्या टप्प्यातही हीच गोष्ट घडत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. सचिन नलवडे (उपाध्यक्ष, राज्य मुख्याध्यापक महामंडळ) यांनी यावर जोरदार प्रश्न उपस्थित केला आहे की, “जेव्हा संचनयोजनांमध्ये ही पदे असतात, तर भरती प्रक्रियेत ती का वगळली जातात?”
शैक्षणिक दर्जा ढासळण्यास जबाबदार निर्णय
शिक्षण क्षेत्रात सध्या आयएएस अधिकाऱ्यांचे नियंत्रण वाढल्याने निर्णय प्रक्रियेतील शैक्षणिक जाणिवा हरवल्या आहेत, असा आरोप शिक्षक संघटनांकडून करण्यात येतो. आमदार आणि खासदारही शिक्षणाच्या या मुद्द्यांबाबत गप्पच आहेत. विधानसभेतही शिक्षक भरती, अभ्यासक्रमातील त्रुटी यावर चर्चा होत नाही.
कंत्राटी भरतीने विद्यार्थ्यांचे भविष्य धोक्यात
उपाध्यक्ष अशोकराव थोरात यांनी संतप्त प्रतिक्रिया देताना म्हटलं आहे की, “कंत्राटी पद्धतीने शिक्षक भरती करून आपण पुढच्या पिढीचं भविष्य कसं घडवणार?” सृजनात्मक शिक्षणाचे महत्त्व लक्षात घेऊन सरकारने स्थायी शिक्षक भरती करावी, अशी एकमुखी मागणी करण्यात येत आहे.
निष्कर्ष:
संगीत व चित्रकला हे केवळ विषय नाहीत, तर विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासाचे आधारस्तंभ आहेत. शासनाने तात्काळ या पदांचा समावेश करून भरती प्रक्रिया सुरू करावी, अन्यथा शालेय शिक्षण व्यवस्थेच्या सर्जनशीलतेवर कायमचा पडदा पडण्याची शक्यता आहे.
Comments are closed.