जागतिक शैक्षणिक संस्थांशी स्पर्धा करण्याच्या उद्देशाने भारतात NIRF (National Institutional Ranking Framework) रँकिंग सुरू करण्यात आले आहे. दरवर्षी केंद्र शासनाच्या शिक्षण विभागातर्फे देशभरातील विद्यापीठ, महाविद्यालय व इतर शैक्षणिक संस्थांचे रँकिंग जाहीर केले जाते. यंदा हे रँकिंग ४ सप्टेंबर २०२५ रोजी जाहीर केले जाणार आहे.
विद्यापीठांचे वाढणारे व घसरणारे रँकिंग
गेल्या काही वर्षांपासून अनेक विद्यापीठांनी आपले रँकिंग सुधारले आहे. मात्र, काही विद्यापीठांचे रँकिंग दिवसेंदिवस कमी होत चालल्याचे दिसून येत आहे. प्रामुख्याने खाजगी विद्यापीठांचे रँकिंग सतत वाढत आहे, तर काही सरकारी विद्यापीठांचे रँकिंग कमी होत असल्याचे निदर्शनास येत आहे.
महाराष्ट्रातील आणि पुण्याच्या विद्यापीठांचे स्थान
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ मागील वर्षी राज्य विद्यापीठांच्या गटात तिसऱ्या क्रमांकावर होते. त्यामुळे यंदा सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठासह महाराष्ट्रातील विविध विद्यापीठांचे रँकिंग कुठे असेल, हे लवकरच स्पष्ट होणार आहे.
पुण्याचे शैक्षणिक प्रभुत्व कायम
NIRF रँकिंगमध्ये पुण्यातील विद्यापीठ व महाविद्यालयांनी आपला दबदबा कायम ठेवला आहे. यात डी.वाय. पाटील, सिंबायोसिस, भारती विद्यापीठ, COEP, फर्ग्युसन इत्यादी महत्त्वाची शैक्षणिक संस्था समाविष्ट आहेत. या संस्थांनी गुणवत्ता, संशोधन व विद्यार्थी सेवा या बाबतीत आपली स्थानिक व राष्ट्रीय ओळख मजबूत केली आहे.
NIRF रँकिंगमागील घटक
NIRF रँकिंग जाहीर करताना अनेक घटकांचा विचार केला जातो – संशोधनाचा दर्जा, विद्यापीठातील प्राध्यापकांची संख्या, विद्यार्थ्यांची गुणवत्ता, समाजामध्ये विद्यापीठाविषयीची धारणा, इन्फ्रास्ट्रक्चर व औद्योगिक सहयोग इत्यादी. त्यामुळे ही रँकिंग केवळ आकडेवारीपुरती मर्यादित नाही तर गुणवत्तेचे सजीव प्रतिबिंब आहे.
प्राध्यापकांची संख्या व सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाकडे असणाऱ्या प्राध्यापकांची संख्या सेवानिवृत्तीमुळे काही प्रमाणात कमी झाली आहे. त्यामुळे यंदा रँकिंगवर त्याचा परिणाम होतो का, हे पाहणे उत्सुकतेचे ठरणार आहे.
उच्च शिक्षण क्षेत्रातील स्पर्धा व आव्हाने
जगभरातील शैक्षणिक संस्थांशी स्पर्धा करण्यासाठी भारतीय विद्यापीठांना सतत सुधारणा करणे आवश्यक आहे. संशोधन, विद्यार्थी सेवा, प्राध्यापकांची गुणवत्ता, आणि तंत्रज्ञानाचा वापर ह्या सर्व घटकांवर लक्ष ठेवणे ही शाश्वत सुधारणा आवश्यक आहे.
विद्यार्थक आणि समाजासाठी परिणाम
NIRF रँकिंग विद्यापीठासाठीच नाही, तर विद्यार्थ्यांसाठी व समाजासाठीही महत्त्वाचे आहे. चांगल्या रँकिंगमुळे विद्यार्थी उत्तम शिक्षण व करिअर संधी मिळवतात, तर विद्यापीठाला राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळते. त्यामुळे या वर्षीचे NIRF 2025 रँकिंग सर्वांच्या दृष्टिकोनातून उत्सुकतेचे ठरणार आहे.
Comments are closed.