राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाला देशातील खनिज संशोधनासाठी मध्यवर्ती केंद्र म्हणून मान्यता देण्यात आली आहे. केंद्र सरकारच्या “राष्ट्रीय महत्त्वपूर्ण खनिज मिशन” अंतर्गत ही मान्यता विद्यापीठाला मिळाली असून, यामुळे खनिज संशोधनासाठी नवे दालन खुले झाले आहे.
आयआयटी मुंबईत सेंटर ऑफ एक्सलन्सचे उद्घाटन
खाण मंत्रालयाचे सचिव कंठा राव यांच्या हस्ते नुकतेच आयआयटी मुंबई येथे पहिल्या “सेंटर ऑफ एक्सलन्स” चे उद्घाटन झाले. या कार्यक्रमाला शैक्षणिक तसेच औद्योगिक क्षेत्रातील प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. या माध्यमातून नागपूर विद्यापीठालाही शैक्षणिक संशोधनाचे केंद्र म्हणून विशेष मान्यता मिळाली आहे.
भूगर्भशास्त्र विभागाची महत्त्वपूर्ण भूमिका
नागपूर विद्यापीठाच्या पदव्युत्तर भूगर्भशास्त्र विभागाला या मान्यतेचा थेट फायदा होणार आहे. या विभागातील संशोधक गट मागील काही वर्षांपासून महत्त्वपूर्ण खनिजांवर काम करत आहे. प्लॅटिनम गट खनिजे तसेच दुर्मीळ पृथ्वी घटक यांच्यावर या विभागाने उल्लेखनीय संशोधन केले आहे.
डॉ. रणदिवे यांची उपस्थिती
भूगर्भशास्त्र विभाग प्रमुख डॉ. कीर्तीकुमार रणदिवे यांना आयआयटी मुंबई येथील समारंभात विशेष निमंत्रण देण्यात आले होते. त्यांनी या बैठकीत नागपूर विद्यापीठाची भूमिका स्पष्ट केली व चालू संशोधनाची माहिती दिली. या निमित्ताने विद्यापीठाची राष्ट्रीय स्तरावर प्रतिष्ठा अधिक दृढ झाली आहे.
महत्त्वपूर्ण खनिजांचे महत्त्व
आर्थिक विकास, राष्ट्रीय सुरक्षा आणि तांत्रिक प्रगतीसाठी आवश्यक असलेली खनिजे “महत्त्वपूर्ण खनिजे” म्हणून ओळखली जातात. मात्र, ही खनिजे जगभरातील काही निवडक देशांमध्येच उपलब्ध असल्याने त्यांचा पुरवठा साखळीवर परिणाम होतो. या खनिजांमुळे भारतातील इलेक्ट्रॉनिक्स, उच्च तंत्रज्ञान, बॅटरी आणि अक्षय ऊर्जा उद्योगांना मोठा आधार मिळतो.
पुरवठा साखळीतील आव्हाने
महत्त्वपूर्ण खनिजांची खाण प्रक्रिया अत्यंत कठीण व खर्चिक असल्याने पुरवठा साखळीत अनेक अडचणी निर्माण होतात. यामुळे राष्ट्रीय सुरक्षेशी निगडित धोके निर्माण होतात. अशा परिस्थितीत या संशोधन केंद्रांची भूमिका अधिक महत्त्वपूर्ण ठरते.
संशोधनासाठी नवे संधीक्षेत्र
नागपूर विद्यापीठाला मिळालेल्या या मान्यतेमुळे येथील विद्यार्थ्यांना व संशोधकांना जागतिक दर्जाचे संशोधन करण्याची संधी मिळणार आहे. तसंच औद्योगिक क्षेत्राला आवश्यक त्या कौशल्यपूर्ण मनुष्यबळाची निर्मितीही या केंद्राच्या माध्यमातून होईल.
भारताच्या प्रगतीसाठी पाऊल
खनिज संशोधनाचे हे मध्यवर्ती केंद्र देशातील स्वावलंबन आणि तांत्रिक विकासासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. यामुळे भारताला जागतिक स्तरावर खनिज संशोधन व तंत्रज्ञानात नवी ओळख निर्माण करण्यास मदत होणार आहे.
Comments are closed.