उदंचन (Pump Storage) जलविद्युत प्रकल्प म्हणजे पाणी साठवण्याची विशेष पद्धत वापरून वीज निर्माण करणारा प्रकल्प. या पद्धतीत पाणी एका उंचावरील तलावात साठवले जाते आणि दिवसा वीज निर्मितीसाठी वेगाने खाली सोडले जाते. रात्री सौर ऊर्जेच्या मदतीने हेच पाणी पुन्हा वर चढवले जाते. त्यामुळे एकाच पाण्याचा वारंवार वापर करून वीज निर्मिती केली जाते.
महावितरणची खरेदी योजना
महावितरण या श्रेणीत ५०० मेगावॉट वीज खासगी कंपनीकडून खरेदी करणार आहे. या वीज खरेदीमुळे महावितरणवर दरवर्षी ४१९ कोटी रुपयांचा आर्थिक भार येणार आहे. महाराष्ट्र वीज नियामक आयोगाने या खरेदीस हिरवा कंदील दिला आहे.
सुरुवातीची योजना
सुरुवातीला महावितरणने २ हजार मेगावॉट व त्यानंतर आणखी २ हजार मेगावॉट हरित ऊर्जा खरेदीसाठी निविदा काढल्या होत्या, एकूण ४ हजार मेगावॉट वीज खरेदीसाठी. यातील ३ हजार मेगावॉट वीज खरेदीला आयोगाने आधीच परवानगी दिली आहे. आता उर्वरित १ हजार मेगावॉटपैकी ५०० मेगावॉट वीज खरेदीसाठी मंजुरी मिळाली आहे.
आर्थिक गणित
या ५०० मेगावॉट वीज खरेदीसाठी महावितरणला दरवर्षी प्रति मेगावॉट ८३ लाख ९८ हजार ४०० रुपये इतका स्थिर खर्च येणार आहे. याचा एकूण वार्षिक भार ४१९ कोटी रुपयांचा आहे.
वीज साठवणूक आणि हरित ऊर्जा
ऊर्जा साठवणूक आणि हरित ऊर्जा खरेदीसाठी वीज वितरण कंपन्यांवर बंधने आहेत. यामध्ये आरपीओ (Renewable Purchase Obligation) अंतर्गत कंपनीने अधिकाधिक नूतनीय ऊर्जा खरेदी करणे आवश्यक आहे. याच कडक नियमाअंतर्गत महावितरण ही ५०० मेगावॉट वीज खरेदी करत आहे.
महत्त्व
या खरेदीमुळे महाराष्ट्रातील वीजपुरवठ्यात स्थिरता राहील आणि हरित ऊर्जा वापर वाढेल. पाणी साठवणूक पद्धतीमुळे वीज निर्मिती अधिक कार्यक्षम होईल आणि पर्यावरणावर परिणाम कमी होईल.
तांत्रिक वैशिष्ट्ये
उदंचन प्रकल्पात दिवसा पाणी खाली सोडून वीज तयार केली जाते, तर रात्री सौरऊर्जेच्या माध्यमातून तेच पाणी पुन्हा वर ढकलले जाते. या प्रक्रियेमुळे वीज उत्पादन सातत्याने चालू राहते आणि उच्च मागणीच्या काळात वीजपुरवठ्यात मदत होते.
भविष्याची दृष्टी
महावितरण ही ५०० मेगावॉट वीज खरेदी करून ऊर्जा साठवणूक आणि हरित ऊर्जा योजनेत महत्त्वाचा टप्पा पार करत आहे. भविष्यात अशा प्रकल्पांद्वारे वीजपुरवठ्यात स्थिरता, पर्यावरणपूरक ऊर्जा आणि आर्थिक व्यवस्थापन सुनिश्चित करता येईल.
Comments are closed.